معرفی بازار پول و سرمایه

 

 

 

معرفی بازارهای مالی:

بازار‌هاي مالي مکانيزمي‌‌به وجود مي‌‌آورند تا افراد و سازمانهايي که کسري منابع مالي دارند با افراد و سازمانهايي که داراي منابع مالي مازاد هستند روبرو گردند. بازار‌هاي مالي به عنوان سيستمي‌‌مرکب از افراد، موسسات، و رويه‌ها که پس‌انداز کنندگان و وام گيرندگان را يکجا جمع مي‌‌کنند، تعريف مي‌‌گردد.

در بازار‌هاي مالي اکثريت وام دهندگان را خانوارها و اکثريت متقاضيان وجوه را بنگاه‌ها يا دولت تشکيل مي‌‌دهند. نقش اوليه بازار‌هاي مالي کمک به قرض گيرندگان و وام دهندگان از طريق تسهيل جريان وجوه است. در بازار‌هاي مالي توسعه يافته تخصيص منابع به صورت بهينه انجام مي‌‌گيرد و هر‌اندازه که فراگرد انتقال جريان نقدي کاراتر باشد، اقتصاد هم بر حسب توليد و هم بر حسب تامين مالي کاراتر خواهد بود. يکي ديگر از کارکرد‌هاي مهم بازار‌هاي ماي کشف قيمت است. در يک بازار کارا قيمت هر ورقه بهادار بسيار نزديک به ارزش واقعي آن دارايي مي‌‌باشد.

 

*طبقه بندی بازار های مالی بر حسب سررسید:

  1. بازار پول: بازار مطالبات کوتاه مدت (حداکثر يک سال) را در بر مي‌‌گيريد. در چنين بازاري سرعت نقد شوندگي بسيار بالا بوده و نياز‌هاي کوتاه مدت تا يک سال در آن تامين مي‌‌گردد. نرخ بهره در‌اين بازار بيش از حد متعارف است و تنها براي تامين عمليات توليدي و تجاري پيش بيني نشده به کار مي‌‌رود.
  2. بازار سرمايه:‌این بازار نقش هدايت و تخصيص منابع اقتصادي را بر عهده دارد. در‌اين بازار نياز‌هاي بلند مدت تامين مي‌‌گردد (بيش از يک سال). غالبا ً‌اين گونه وجوه به سرمايه تديل مي‌‌گردد و با ريسک همراه است. از مهمترين ابزار‌هاي مورد معامله در‌اين بازار مي‌‌توان به انواع اوراق قرضه، سهام، معاملات تاخت و اختيار معامله اشاره نمود.

 

* بازار سرمایه در ایران:

 
فکر اصلی ایجاد بورس اوراق بهادار در ایران، به سال 1315 بر می­گردد. در این سال، یک کارشناس هلندی و یک کارشناس بلژیکی به منظور بررسی و اقدام درمورد تهیه و تنظیم مقررات قانونی ناظر بر فعالیت بورس اوراق بهادار، به ایران آمدند. اما مطالعات آن دو با آغاز جنگ جهانی دوم متوقف گردید. پس از کودتای 28 مرداد 1332، مجدداً در سال 1333 مأموریت تشکیل بورس اوراق بهادار به اتاق بازرگانی و صنایع و معادن، بانک مرکزی و وزارت بازرگانی وقت محول گردید. این گروه پس از دوازده سال تحقیق و بررسی درسال 1345، قانون و مقررات تشکیل بورس اوراق بهادار تهران را تهیه و لایحه مربوطه را به مجلس شورای ملی ارسال داشتند که این لایحه در اردیبهشت سال 1345 تصویب شد. با ورود سهام بانک صنعت و معدن و نفت پارس، دربهمن ماه 1346 فعالیت بورس اوراق بهادار تهران آغاز شد. متعاقب آن اوراق قرضه دولتی، اسناد خزانه و اوراق قرضه سازمان گسترش مالکیت صنعتی و اوراق قرضه عباس آباد به بورس راه یافتند.
  طی یازده سال فعالیت بورس قبل از انقلاب اسلامی، تعداد شرکت­ها، بانک­ها و شرکت­های بیمه پذیرفته شده در بورس از شش بنگاه اقتصادی با سرمایه 6/2 میلیارد ریال به 105 بنگاه با سرمایه ای بیش از 230 میلیارد ریال درسال  1357 افزایش یافت. همچنین ارزش مبادلات در بورس از 15 میلیون ریال به بیش از 150 میلیارد ریال در سال 1357 افزایش یافت. در سال­های پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با تحولات پیش آمده از جمله: 1( تصویب لایحه قانون اداره امور بانک­ها، 2( ملی‌شدن شرکت­های بیمه،‌ 3( تصویب قانون حفاظت و توسعه صنایع و 4(تملک بسیاری از بنگاه­های اقتصادی توسط دولت که همه آنها نشأت گرفته از روحیه مخالفت با نظام سرمایه‌داری بود که بعدها اقتصاد ما را به اقتصاد سوسیالیستی نزدیک ساخت و همچنین 5(جنگ هشت ساله، تعداد شرکت­های پذیرفته شده در بورس از 105 شرکت در سال 1357، به 56 شرکت تقلیل یافت. دوره رکود بورس که از سال مزبور آغاز گردیده بود تا سال 1367 ادامه یافت.
  از سال 1368 و در چهارچوب برنامه پنج سال اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، تجدید فعالیت بورس به عنوان پیش زمینه اجرای خصوصی سازی، جذب و گردآوری پس­اندازها و هدایت آن در جهت سرمایه‌گذاری آغاز گردید. طی سال­های پس از تجدید حیات بورس تاکنون، فعالیت بورس فراز و نشیب­های متعددی از جمله رکود سال­های 1371 تا 1373 و 1375 تا 1378 و افت و خیزهای مقطعی ناشی از بحران­های سیاسی مربوط به جنگ افغانستان و عراق را تجربه نموده است.
از ابتدای سال 1376، بورس اوراق بهادار تهران دور تازه ای از فعالیت را به خود دیده است. اقدام‌های انجام شده در راستای بازسازی ساختار سازمانی و مدیریتی، بکارگیری نوآوری‌های فنی و تخصصی، اصلاح رویه‌های مقرراتی و نظارتی، فراهم‌آوردن زمینه ارتقای کارآیی و اصلاح کارکرد بازار و کوشش برای هماهنگ سازی سیاست‌گذاری ها با نیازهای واقعی بازار سرمایه، در مرکز توجهات و برنامه‌های اصلاح ساختاری سازمان بورس اوراق بهادار قرار داشته است. البته برخی از این اصلاحات به دلیل نبود ظرف قانونی مناسب، متوقف مانده بود.
گام بلند اصلاح قانون بورس اوراق بهادار پس از چهل سال یعنی در آذر ماه سال 1384 با تصویب قانون جدید بازار اوراق بهادار توسط مجلس شورای اسلامی، برداشته شد. قانون جدید بازار اوراق بهادار نسبت به قانون قبلی دارای نقاط قوت زیادی است، از جمله: تفکیک مقام عملیات از نظارت، ساماندهی بازار اولیه ، ایجاد تنوع در ابزارهای مالی و نظارت قانونمند بر ارکان و نهادهای فعال در بازار سرمایه.                 
  در حال حاضر تعداد شرکت­های پذیرفته شده در تابلوهای بورس بیش از 336 شرکت و ارزش بازار بورس اوراق بهادار تهران نزدیک به 65 میلیارد دلار است. (منبع: سایت بورس اوراق بهادار)